“Psychologie heeft niet zo mijn interesse”, zei laatst een CFO die ik begeleid in zijn leiderschapsontwikkeling. “Anders was ik wel psycholoog geworden, maar ik heb gekozen voor accountancy.”
Deze uitspraak hoor ik regelmatig van leiders en leidinggevenden. Vaak wordt het gezegd door mensen die zijn doorgegroeid vanuit een specifiek vakgebied: financiën, techniek, IT of logistiek.
Ik begrijp het. Veel leiders zijn doorgegroeid naar rollen met meer verantwoordelijkheid door hun vakmanschap.
Ze zijn vaak analytisch sterk ontwikkeld en hebben jaren geïnvesteerd in kennis en probleemoplossend denken. Dat heeft hen gebracht waar ze nu zijn.
Wanneer je doorgroeit naar een rol als teamleider, manager, directeur, CFO of CEO, verschuift het zwaartepunt van je werk. Dan gaat het niet alleen meer over inhoud en expertise, maar steeds meer over mensen, relaties en dynamiek tussen mensen.
En precies daar begint vaak de worsteling. Dit vraagt niet zozeer nog meer aandacht in de bovenstroom van analyses, strategie en KPI’s. Het vraagt vaardigheid in het begeleiden van de onderstroom in organisaties.
En de onderstroom laat zich niet managen of analytisch benaderen met spreadsheets. De onderstroom gaat over alles wat niet direct zichtbaar is, maar wel voortdurend invloed heeft op hoe een organisatie functioneert.
Het gaat over:
- emoties
- spanningen
- loyaliteiten, relaties
- groepsdynamiek
- vertrouwen en veiligheid
- onzekerheid en niet weten
- onuitgesproken verwachtingen
De onderstroom speelt zich af in en tussen mensen.
Veel leiders merken dat ze daar ineens middenin staan. Een team waar spanning zit. Een reorganisatie die emoties oproept. Een gesprek waarin iemand zich niet gehoord voelt. Of een veranderproces dat rationeel klopt, maar waar mensen toch weerstand voelen.
En dan ontstaat vaak een ongemakkelijk gevoel. Want deze processen laten zich niet oplossen met dezelfde instrumenten en intelligentie waarmee je een technisch probleem oplost.
Leidinggeven is een vak
Wat ik vaak zie, is dat het vak van leidinggeven wordt onderschat. Alsof je het vanzelf kunt, zodra je vakinhoudelijk goed bent. Maar leidinggeven vraagt andere vaardigheden, vermogens en…. interesse. Een vak dat andere vermogens vraagt dan de vermogens waarmee je carrière hebt gemaakt.
Het vraagt bijvoorbeeld het vermogen om:
- een gesprek te begeleiden waarin emoties spelen
- een veranderingsproces te dragen
- spanningen in een team bespreekbaar te maken
- mensen te coachen op hun relatie en samenwerking
- ongemak niet direct op te lossen, maar eerst te verdragen
Dat zijn geen analytische of rationele vaardigheden. Dit vraagt iets anders. Het vraagt emotionele vermogens.
Emotionele vermogens zijn geen soft skills
Het woord “emotioneel” roept bij sommige leiders weerstand op. Alsof het gaat over iets softs, vaags of zweverigs en wat niet thuis hoort in een zakelijke context. Maar emotionele vermogens zijn juist cruciaal wanneer je met complexiteit werkt.
Het gaat bijvoorbeeld over:
- voelen wat er speelt
- aanvoelen wat er niet wordt gezegd
- invoelen hoe een situatie bij iemand binnenkomt
- ruimte geven aan emoties zonder dat ze de regie overnemen
Deze vermogens helpen leiders om aanwezig te blijven in situaties waar het spannend wordt. Want juist in die momenten wordt leiderschap zichtbaar. Niet wanneer alles soepel loopt, maar wanneer er onzekerheid, spanning of conflict ontstaat.
Waarom leiders vaak de onderstroom vermijden
Veel leiders zijn niet ongeïnteresseerd in mensen. Maar ze hebben simpelweg nooit geleerd hoe ze met de onderstroom kunnen werken. Hun opleiding ging over financiën, techniek, strategie, projectmanagement of economie. Hierin is vaak veel minder aandacht voor vragen die te maken hebben met groeps- en teamdynamiek. Dit leer je in studies zoals psychologie, sociologie en antropologie. Maar dit leer je vooral in de praktijk.
Als je deze taal niet kent, is het logisch dat je er liever bij vandaan blijft. Dan richt je je op wat je wel kunt beïnvloeden: structuur, plannen en processen. Maar de paradox is dat juist daar vaak niet de echte oorzaak ligt van wat er speelt.
De oorsprong van de klacht ligt vaak ergens anders
In organisatie-acupunctuur gebruik ik een metafoor uit de traditionele acupunctuur. De plek waar de pijn zichtbaar wordt, is zelden de plek waar de oorzaak zit. Een klacht in een organisatie kan zich bijvoorbeeld uiten als:
- gebrek aan eigenaarschap
- trage besluitvorming
- weerstand tegen verandering
- conflicten in teams
Maar de bron ligt vaak in iets anders. In een patroon van vermijden. In onduidelijke rollen. In spanning die niet is uitgesproken. In leiders die ongemak te snel oplossen.
Wanneer je alleen naar de bovenstroom kijkt, blijf je symptomen bestrijden. Wanneer je ook naar de onderstroom leert kijken, ontstaat er een ander gesprek.
Leiderschap vraagt nieuwsgierigheid naar mensen
Daarom zeg ik vaak tegen leiders: je hoeft geen psycholoog te worden. Maar interesse in mensen helpt enorm. Nieuwsgierigheid naar vragen zoals:
- Hoe reageren mensen wanneer er druk ontstaat?
- Wat gebeurt er in groepen wanneer er onzekerheid is?
- Waarom ontstaan bepaalde patronen steeds opnieuw?
Wanneer je als leider deze dynamieken leert herkennen, verandert je manier van kijken. Je ziet niet alleen meer het probleem. Je ziet ook het patroon erachter. En dat maakt interventies veel effectiever.
Wendbare organisaties vragen volwassen leiders
De wereld waarin organisaties opereren verandert snel. Complexiteit neemt toe. Veranderingen volgen elkaar sneller op. Nieuwe antwoorden ontstaan niet meer alleen uit analyse.
In deze omgeving heb je leiders nodig die niet alleen inhoudelijk sterk zijn, maar ook emotioneel en relationeel volwassen.
Leiders die:
- spanning niet uit de weg gaan
- emoties niet wegdrukken
- moeilijke gesprekken kunnen voeren
- ruimte kunnen creëren voor leren
Verdieping in leiderschap
Voor leiders die zich hierin verder willen bekwamen, heb ik de opleiding Organisatie-acupunctuur ontwikkeld. In deze opleiding werk je aan de vraag: hoe kies ik kleine, precieze insteken die nieuwe energie in mijn team en organisatie vrij maken?
Je kijkt daarbij niet alleen naar structuren en processen, maar ook naar:
- de onderstroom in organisaties
- systemische patronen
- groepsdynamiek
- leiderschap en de kracht van aandacht en aanwezigheid
Hoeveel moet je eigenlijk van je mensen weten om er leiding aan te kunnen geven? Zodra je met mensen werkt, werk je altijd ook met emoties, relaties en dynamiek. Dan werk je ook met de onderstroom. Wil jij ermee leren werken? Kijk dan of de opleiding organisatie-acupunctuur bij je past.