In veel organisaties zijn we buitengewoon goed geworden in doen. Besluiten nemen. Actie plannen. KPI’s volgen. Structuren aanpassen. Reorganiseren. Wat we collectief veel minder goed doen, is voelen. En precies daar gaat het vaak mis.
Niet omdat mensen onwelwillend zijn, maar omdat gevoelens, emoties en spanningen veel minder worden gezien als een legitieme bron van informatie. Ze worden al snel bestempeld als “subjectief”, “lastig” of “niet professioneel”. Terwijl juist gevoelens en emoties de toegang bieden naar energie, verbinding, relaties, onderling vertrouwen, sociale veiligheid en cultuur.
De kunst is voelen als basis te nemen voor je handelen als leider. In dit artikel verken ik wat acupunctuur en haptonomie ons hierover leren, waar ze elkaar raken en hoe deze principes kunnen benutten in leiderschap. Met als centrale boodschap: eerst voelen, dan doen is een onmisbare leiderschapscompetentie in complexe en wendbare organisaties.
Wat is acupunctuur?
Acupunctuur is een eeuwenoude geneeskunst uit de Chinese geneeskunde. De kern ervan is eenvoudig en diepgaand: gezondheid ontstaat wanneer levensenergie vrij kan stromen. Wanneer die stroom verstoord raakt door stress, blokkades of overbelasting, ontstaan klachten.
De acupuncturist:
- luistert naar signalen van het lichaam
- zoekt naar de bron van verstoring
- zet kleine, precieze naalden om spanningen om te zetten in nieuwe energie
- niet om symptomen te onderdrukken, maar om het zelfherstellend vermogen te activeren
De acupuncturist beseft dat meer kracht of druk zetten averechts werkt. Het gaat om precisie, timing en afstemming met bovenal aandacht voor het hele lichaam.
Wat is haptonomie?
Haptonomie is de leer van het gevoelsmatig waarnemen. De haptonomie is ontwikkeld door Frans Veldman (1921–2010), een Nederlandse wetenschapper, fysiotherapeut en filosoof. Haptonomie richt zich op hoe mensen via hun lichaam, gevoel en aanraking contact maken met zichzelf en met anderen.
In de haptonomie staat centraal:
- voelen gaat voor het denken
- afstemming in relatie
- het herkennen van grenzen
- veiligheid als voorwaarde voor ontwikkeling
Haptonomie gaat niet over emoties “analyseren”, maar over ervaren wat er in het contact gebeurt. Wat doet iets met mij? Trek ik me terug? Ga ik in de aanval? Sluit ik me af of open ik me? Het uitgangspunt is dat lichaam en gevoel betrouwbare informatiebronnen zijn, mits we leren luisteren.
Overeenkomsten en verschillen
Op het eerste gezicht lijken acupunctuur en haptonomie verschillend: de één komt uit de oosterse geneeskunde, de ander uit een westerse benadering van mens en contact. Toch delen ze essentiële principes.
Overeenkomsten
- Aandacht voor subtiele signalen
- Werken bij de bron, niet bij het symptoom
- Kleine interventies met groot effect
- Vertrouwen in het zelfherstellend vermogen
- Afstemming vóór actie
Verschillen
- Acupunctuur werkt primair via energetische banen
- Haptonomie werkt via lichaamsbewustzijn en contact
- De één gebruikt naalden, de ander aanraking en ervaring
Wat hen verbindt, is het diepe besef dat negeren van gevoel leidt tot verstoring en dat herstel begint met waarnemen.
Hoe kun je dit vertalen naar organisaties
Bij organisaties leidt negeren van gevoel ook tot verstoringen: in onderlinge relaties en proces van communicatie of besluitvorming en verandering. Gevoel en emoties bevindt zich in de onderstroom en heeft effect op de bovenstroom, want bovenstroom en onderstroom zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
De bovenstroom gaat over structuren, processen, rollen, doelen en KPI’s. De onderstroom gaat over gevoelens, emoties, onderlinge relaties, vertrouwen, sociale veiligheid en cultuur.
In veel organisaties krijgt de bovenstroom structureel meer aandacht. Problemen worden benaderd met nieuwe plannen, herstructureringen of extra overleg. Terwijl de onderstroom vaak genegeerd, ingeslikt of weg gemanaged wordt. Maar wat je niet voelt, verdwijnt niet. Als het onderdrukt wordt, zet het zich vast. Dan stagneert energie, dan blokkeren onderlinge relaties.
Wat gebeurt er als voelen ontbreekt? Wanneer spanning niet gevoeld of benoemd mag worden gaan mensen zich aanpassen of terugtrekken, ontstaan misverstanden en wantrouwen, nemen irritaties toe en verschraalt samenwerking.
Kwaliteit van contact
In teams waar onderlinge relaties goed zijn wordt feedback eerder gedeeld, durven mensen fouten te bespreken, stijgt kwaliteit van dienstverlening, is werkplezier hoger, wordt resultaat duurzamer behaald.
In teams waar relaties verstoord zijn gaan mensen langs elkaar heen werken, worden besluiten niet gedragen, neemt verzuim toe en daalt energie en betrokkenheid.
De verschillen tussen goed en minder goed functionerende teams zit zelden in kennis of onvoldoende vakmanschap. Het zit bijna altijd in de kwaliteit van het contact. Of we persoonlijk en kwetsbaar durven zijn.
Organisatie-acupunctuur: voelen waar het vastzit
Organisatie-acupunctuur brengt deze werelden samen. Het is een methode die organisaties benadert als levende systemen, waarin energie kan stromen of vastlopen.
De kernvragen zijn:
- Waar ontstaat spanning?
- Wat wordt niet gevoeld of uitgesproken?
- Welk patroon herhaalt zich?
Spanning die wordt genegeerd, verdwijnt niet. Ze vertaalt zich in stress, ziekteverzuim, uitval, conflicten en verstoorde relaties. Organisatie-acupunctuur werkt met kleine, precieze insteken in boven- of onderstroom:
- een ander gesprek
- een ander ritme van reflectie en evaluatie
- een andere manier van besluiten
Niet om emoties “op te lossen”, maar om ze ruimte te geven, zodat energie weer kan bewegen. Eerst voelen, dan doen. Wat haptonomie en acupunctuur ons leren, is dat doen zonder voelen vaak symptoombestrijding is. In organisaties geldt hetzelfde. Effectief leiderschap start met lichaamsbewustzijn, het vermogen om eerst te voelen en dan te handelen. Om te voelen wat er in teams en samenwerking gebeurt, ook onder de oppervlakte. Door voelen voor denken en handelen te plaatsen, ontstaat rust, scherpte en betere besluitvorming.
Leiderschap vraagt vandaag de dag niet alleen om richting geven en besluiten nemen, maar om:
- spanning kunnen verdragen
- emoties kunnen waarnemen (bij jezelf én anderen)
- relaties serieus nemen als werkmateriaal
- sociale veiligheid creëren voordat we durven leren en veranderen
Eerst voelen, dan doen is niet zweverig of soft. Het is een keiharde systemische waarheid. Zo werken mensen, zo werken systemen, zo werken organisaties, want dat zijn net mensen.
Tot slot
In de opleiding Organisatie-acupunctuur leer je dit niet als theorie, maar als praktische vaardigheid. Je leert voelen waar jouw team of organisatie vastloopt, patronen herkennen en kleine insteken kiezen die precies daar werken waar de spanning ontstaat.
Niet harder werken. Niet meer plannen. Kleine, precies interventies voor grote blokkades die de energie en resultaten blokkeren. Duurzame verandering begint niet bij doen. Het begint bij voelen. De opleiding start in april met een speciaal introductietarief. Kijk op deze pagina voor meer informatie.