Wendbare organisaties leren continu en lerende organisaties zijn wendbaar. Leren als kernwaarde wordt steeds meer het onderscheidend vermogen om toekomstbestendig te blijven. Veel expertkennis kan worden overgenomen door AI. Wat niet wordt overgenomen, is ons vermogen om te vernieuwen, verbinden en samenwerken in wisselende teams.
Daarom wordt teamwerk steeds meer een individuele vaardigheid, wat een beroep doet op persoonlijk leiderschap van iedereen. Effectieve communicatie, dialoog, feedback geven en ontvangen, confronteren en samen besluiten nemen vragen om relationele en emotionele kwaliteiten. Een leerhouding met de bereidheid om steeds opnieuw te onderzoeken, reflecteren en verbinden vormt de basis. Want leren betekent dat je voorbij de grenzen van je deskundigheid gaat, dat je iets doet wat je nog niet kunt of durft. Leren is per definitie ongemakkelijk.
Omgaan met spanning is niet vanzelfsprekend
Veel teamleden, zowel leidinggevenden als professionals, zijn sterk gericht op de inhoud en veel minder bekwaam om het proces van samenwerking, interacties en relatiepatronen goed te begeleiden. Dit vraagt aandacht voor de onderstroom: emoties, percepties en betekenisgeving. Precies daar stagneert het vaak. Het vermijden van spanning zit diep in ons mens-zijn verankerd. Evolutionair zijn we gebouwd om pijn, afwijzing en onzekerheid te vermijden. Zodra spanning opkomt, grijpen we terug op beschermende mechanismen die zich laten samenvatten in Fight–Flight–Freeze: vechten, vluchten of bevriezen.
Maar er zijn twee minder bekende sociale overlevingsreacties die minstens zo vaak in teams voorkomen: Fawn en Flock.
Fawn: aanpassen om spanning te vermijden
Fawn is een biologisch verdedigingsmechanisme bij dieren zoals een kudde olifanten of zebra’s. Wanneer gevaar dreigt, zoeken ze elkaar op en vormen een beschermende kring om elkaar en hun jongen. Fawn staat voor jezelf kleiner maken, aanpassen of je eigen behoeften wegcijferen om spanning in de relatie te vermijden. Je gaat mee met wat anderen willen, zegt ‘ja’ terwijl je ‘nee’ bedoelt, of houdt je mening voor je om harmonie te bewaren. Het geeft tijdelijk rust, maar op de lange termijn verlies je invloed, authenticiteit en innerlijke richting. Kern: “Als ik me aanpas, voorkom ik gedoe.”
Flock: steun zoeken om het risico niet alleen te dragen
Flock betekent dat je spanning niet aangaat met degene met wie het speelt, maar steun zoekt bij anderen om je ongemak te reguleren. We kennen dit uit de dierenwereld waar olifanten, zebra’s en ander kuddes steun zoeken bij elkaar uit bescherming. Het lijkt op sociale steun zoeken, maar de onderliggende drijfveer is vaak het vermijden van het moeilijke gesprek. Je bespreekt de situatie met anderen om steun te zoeken voor jouw beleving; je vormt bondgenootschappen; je klaagt of roddelt ter ontlading en je ventileert spanning (en jouw beleving en mening) bij iedereen behalve bij de betrokkene. Kern: “Als ik steun verzamel, hoef ik het gesprek niet zelf aan te gaan.”
Spanning verdragen is een essentiële vaardigheid
Spanning en ongemak horen bij samenwerken. Waar mensen samen werken, beslissen en bouwen, wordt altijd een intermenselijk risico genomen. Dat is normaal. En juist het vermogen om met die spanning om te gaan, bepaalt of een team kan leren, innoveren en wendbaar kan zijn. Dit vraagt een veilig klimaat en daarom is educatie over psychologische en sociale veiligheid noodzakelijk. Iedereen heeft een unieke psyche, gevormd door geschiedenis, patronen en referentiekaders. De vraag:
“Wat heb jij specifiek nodig — in deze context, met dit team — om het intermenselijke risico te durven nemen dat nodig is?”
…is een persoonlijk en uniek antwoord. Bewustzijn hierover is het startpunt van psychologisch eigenaarschap. Psychologische veiligheid betekent niet dat je geen spanning ervaart of dat anderen verantwoordelijk zijn voor jouw emotionele comfort. Psychologische veiligheid betekent dat je:
- kunt zeggen wat gezegd moet worden, in het belang van team en organisatie;
- kunt verdragen dat dit spannend is;
- weet wat jíj nodig hebt om dat risico te durven nemen.
- En dat je zelf verantwoordelijkheid neemt om op te komen voor jouw behoeften.
Precies dat laatste wordt vaak vergeten. Want ook al hebben meerdere collega’s behoefte aan respect, duidelijkheid of vertrouwen, de invulling daarvan is altijd uniek. Daarom geldt één belangrijke spelregel: Iedereen is zelf verantwoordelijk voor het aangeven van wat hij of zij nodig heeft voor een sociaal en uitdagend leerklimaat. Dit vraagt om stevigheid en assertiviteit.
Persoonlijk leiderschap is onmisbaar
Assertiviteit leer je niet automatisch wanneer je een vak leert. Daarom is investeren in persoonlijk leiderschap essentieel. Persoonlijk leiderschap betekent: Handelen vanuit innerlijke regie — verantwoordelijkheid nemen voor je gedrag, emoties, patronen en behoeften, in dienst van een groter geheel. Persoonlijk leiderschap voorkomt dat spanning omslaat in verwijt, terugtrekgedrag, conflictvermijding of emotionele gijzeling. Het stelt mensen in staat om in verbinding te blijven, juist wanneer het lastig wordt.
Wendbare en lerende organisaties onderscheiden zich niet doordat er minder spanning is, maar juist doordat mensen om leren gaan met spanning. Wanneer mensen verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen behoefte om zich veilig genoeg te voelen, gebeurt er iets wezenlijks:
- Emoties wordt informatie voor jouw onderliggende behoefte.
- Gesprekken worden volwassen.
- Teams kunnen leren
- Het leerklimaat versterkt.
- De organisatie wordt wendbaar.
Investeren in sociale veiligheid is daarom geen bijzaak, maar een randvoorwaarde voor een lerende organisatie.
Organisatie-acupunctuur: insteken op psyche en relaties
Om werkelijk te kunnen leren omgaan met spanning en ongemak is het nodig om niet alleen naar processen en structuren te kijken, maar juist in te steken in de psyche van mensen, de onderlinge relaties en de onderstroom van interactie. Dat is precies wat organisatie-acupunctuur doet. Het is een systemische methode om geblokkeerde energie, patronen en relationele dynamieken zichtbaar te maken en te doorbreken, zodat teams weer kunnen leren, samenwerken en presteren vanuit een gezond leerklimaat.
In de opleiding organisatie-acupunctuur leer je hoe je deze insteken maakt — praktisch, toepasbaar en direct verbonden met jouw eigen werkcontext. Kijk hier voor meer informatie. Neem contact op voor meer informatie.
Tot slot
Als je wilt dat jouw organisatie wendbaar en lerend wordt, investeer dan niet alleen in structuren en processen, maar vooral in het vermogen van mensen om stevig te blijven staan wanneer het spannend wordt. Assertiviteit groeit door aandacht voor bewustzijn en persoonlijk leiderschap.